Dr. Nevzat Erdağ Vergi, Sosyal Güvenlik ve İş Hukuku Uzmanı
Türkiye’de hem dijital dünyanın denetimi hem de çalışma hayatının yeniden dengelenmesi açısından kritik bir düzenleme artık son aşamada. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne sunulan ve kamuoyunda “torba yasa” olarak anılan kanun teklifi TBMM Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu tarafından kabul edilmiştir. Mevcut siyasi tablo dikkate alındığında, teklifin Genel Kurul’dan büyük ölçüde aynı içerikle geçerek yasalaşması yüksek olasılık taşımaktadır.
Bu nedenle artık tartışma başlığı değişmiştir: “Kanun çıkacak mı?” değil, “uygulama nasıl olacak?”
Komisyondan geçen metin, iki temel alanda doğrudan ve güçlü etki yaratacaktır:
• Çocukların dijital ortamdaki varlığının sınırlandırılması
• Kadın çalışanların doğum izni sürelerinin artırılması
Ancak düzenleme, bu iki başlığın ötesinde; dijital regülasyon, sosyal politika ve çalışma hayatını birlikte dönüştüren kapsamlı bir reform niteliği taşımaktadır.
Düzenleme ile birlikte;
• Belirli yaş altındaki çocukların sosyal medya erişimi sınırlandırılacak
• Dijital oyun platformları kontrol altına alınacak
• Platformlara yaş doğrulama sistemi kurma zorunluluğu getirilecek
• Ailelerin dijital denetim araçları güçlendirilecek
Türkiye, dijital alanı artık:
• Serbest kullanım alanı olarak değil
• yaş bazlı, kontrollü ve denetlenen bir ekosistem olarak konumlandırmaktadır
Bu yaklaşım, özellikle sosyal medya ve oyun platformları için yüksek uyum yükümlülüğü ve denetim riski anlamına gelmektedir.
Mevcut uygulamada, 4857 Sayılı İş Kanunu kapsamında doğum izni toplam 16 hafta ile sınırlıdır.
Komisyondan geçen düzenleme ile;
• Doğum sonrası izin sürelerinin artırılması
• Esnek çalışma modellerinin genişletilmesi
• Kısmi süreli çalışma haklarının güçlendirilmesi
• Babalık izni süresinin artırılmasına yönelik alan açılması öngörülmektedir.
Bu düzenleme;
• Çalışanlar için sosyal bir kazanım
• İşverenler için ise yeni nesil bir insan kaynakları yönetimi zorunluluğu anlamına gelmektedir.
Komisyon metni, farklı alanlarda eş zamanlı düzenlemeler içermektedir: Dijital Platformlara Yönelik Yükümlülükler
• Yaş doğrulama ve içerik denetimi
• Türkiye’ye özgü uyum mekanizmaları
• Uyumsuzluk halinde idari yaptırımlar
• Aile destek mekanizmalarının genişletilmesi
• Çocuk koruma sistemlerinin güçlendirilmesi
• Uzaktan ve hibrit çalışma modellerinin teşviki
• Kadın istihdamını artırıcı düzenlemeler
• Analık ve ebeveyn desteklerinin geliştirilmesi
• Geçici iş göremezlik süreçlerinin güncellenmesi
Bu düzenleme yürürlüğe girdiğinde işletmeler açısından üç temel değişim kaçınılmazdır: 1. İnsan Kaynakları Planlaması Yeniden Kurulacak Uzayan izin süreleri, organizasyonel yedekleme ihtiyacını artıracaktır. 2. Maliyet ve Operasyon Yönetimi Etkilenecek Dolaylı iş gücü maliyetleri ve süreç yönetimi yeniden yapılandırılacaktır. 3. Kurumsal Politikalar Revize Edilecek İzin süreçleri, esnek çalışma modelleri ve görev devri sistemleri güncellenecektir.
Yeni düzenleme ile birlikte; Kullanıcının yaşı doğrulanmadan hizmet sunulması mümkün olmayacaktır.
Bu durum;
• Sosyal medya platformları
• Dijital oyun şirketleri
• İçerik sağlayıcılar için doğrudan regülasyon riski ve uyum maliyeti anlamına gelmektedir.
Bu düzenleme üç temel politik yönelimi açıkça ortaya koymaktadır: Dijital Alan Denetim Altına Alınıyor Kadın Çalışan Politikası Güçleniyor Doğum izni artık yalnızca bir hak değil, sosyal politika aracıdır. İşverenlere Yeni Sorumluluk Alanı Açılıyor Şirketler artık yalnızca finansal değil, sosyal ve dijital riskleri de yönetmek zorundadır.
Özellikle çocuklar açısından koruyucu ve sınırlayıcı yaklaşım benimsenmektedir.
Kanun teklifinin kısa süre içerisinde yasalaşması beklenmektedir. Ancak asıl kritik süreç; Doğru yaklaşım ise: Her somut durum, kendi özel koşulları çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
• İkincil mevzuatın yayımlanması
• Uygulama esaslarının netleşmesi
• Denetim mekanizmasının devreye alınması ile başlayacaktır.
Bu düzenleme karşısında en büyük risk: “Kanun çıktıktan sonra bakarız”yaklaşımıdır.
• Şimdiden hazırlık yapmak
• İnsan kaynakları sistemlerini güncellemek
• Dijital uyum süreçlerini başlatmak olmalıdır.
Bu çalışma genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Komisyondan gecen yasa tasarısı meclis genel kurulundan geçince makalemizi yasallaşan son hali ile güncelleyeceğiz.
